Podróż po „Starym Kraju” rozpoczynamy  w Gubinie  i kierujemy się w kierunku wsi Pleśno. Na tym odcinku koniecznie należy zobaczyć „głaz hańby”.

- "głaz hańby" – kamień ten wystawiono na miejscu podwójnie ocembrowanej studni wiejskiej dla upamiętnienia wydarzeń z 27 października 1429 r. kiedy to husyci spustoszyli i spalili wieś przy trakcie pomiędzy Gubinem a Czarnowicami (Schmachtenhaim). Na głazie widnieje napis w języku niemieckim "Vor Feindes Not Behut Uns Gott", co oznacza "Zachowaj Nas Boże Przed Gwałtem Nieprzyjacół"

       

- Czarnowice - Pierwotnie wieś ulicowo-placowa, obecnie układ szeregowy. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1158 r. Zabudowa zwarta. Po zespole dworsko-parkowo-pałacowym pozostała stodoła oraz park o powieszchni (0,5 ha). We wsi znajduje się między innymi: szkoła gminna, zakład kamieniarski, łowiska komercyjne.

- Stargard Gubiński - położony w podmokłej dolinie rzeki Lubszy. Data lokalizacji wsi to rok 1346. Pierwotnie ulicówka, obecnie wielodrożnica. Zabudowa zwarta, szczytowa w przewadze.

Kościół filialny pod wezwaniem św. Józefa. Zbudowany w XIV wieku. Powiększony o przybudówkę i wieżę w XVIII wieku (równocześnie przekształcone zostały otwory okienne). Murowany z kamienia, przybudówki ceglane. Salowy prostokątny, z nieco ukośnie ustawionymi przybudówkami od wschodu. Przy ścianie zachodniej drewniana wieża kwadratowa, zwieńczona daszkiem namiotowym.Ośrodek zdrowia, boisko, plac zabaw, cmentarz poniemiecki, szlaki kajakowe, leśniczówka, stanowiska archeologiczne.

- Gębice - RUINA KOŚCIOŁA stoi na skraju wsi w sąsiedztwie krajobrazowego założenia parkowego. Kościół zbudowany został w XV wieku jako salowy z trójbocznym zamknięciem od wschodu, z kruchtą od strony pd. Po gruntownej przebudowie i powiększeniu w 1770 r. otrzymał późnobarokową formę architektoniczną z czytelnym zarysem budowli gotyckiej. W 1921 r. budowlę poszerzono o kaplicę od strony poł.- wsch., nie użytkowany od 1945 roku popadł w ruinę. Jest murowany, założony na planie o dłuższych bokach wykrojonych faliście. W kruchcie zachowane są sklepienia gwiaździste.

PARK założony w drugiej połowie XIX w. (15 ha) jest wielohektarową kompozycją krajobrazową wykorzystującą naturalne elementy środowiska, w tym przepływającą tutaj rzekę Lubszę. Wśród bogatej rodzimej i aklimatyzowanej roślinności występuje licznie starodrzew.

ZABUDOWA MIESZKALNA WSI. Ponad 20 domów pochodzi z XIX w. i posiada skromne wartości architektoniczne. Najstarsze powstały na początku XIX w. (nr 1, 17 - budynek mieszkalno - inwentarski, spichlerz, obora). Na terenie parku znajdują się ruiny pałacu zniszczonego w 1945 r. Zbudowany został w drugiej połowie XVI w., a w  XIX stuleciu (około 1870 r.) poddano go gruntownej przebudowie, powiększeniu i przekształceniu w okazałą rezydencję w duchu neorenesansowym. Od 1938 do 1943 roku na terenach folwarcznych istniał obóz internowania i  jeniecki Stalag III B Furstenberg filia Amtitz, w którym przebywał ojciec Maksymilian Maria Kolbe. Pomnik z 1969 roku wg projektu J. Sarneckiego, obecnie rozbudowany.

We wsi możemy także zobaczyć sześć dębów szypułkowych w wieku 200-300 lat o obwodach od 350-600 cm.

- Starosiedle - wieś leży nad rzeką Lubicą, wzmiankowana w 1268 roku jako Starczedel. Klasztor został przeniesiony do Neuzelle. Ulicówka, obecnie układ wielodrożny. Zabudowa zwarta.

KOŚCIÓŁ PARAFIALNY pod wezwaniem św. Jana od Krzyża. Zbudowany w końcu XVIII wieku w stylu klasycystycznym przy wykorzystaniu wieży z poprzedniej budowli późnogotyckiej, z węższym trójbocznie zamkniętym prezbiterium od strony zach., lokalnościami w formie transeptu od płn. i pd. oraz prostokątną wieżą od wschodu. Wnętrze nawy i prezbiterium tworzą salę nakrytą wspólnym stropem. Nawę z 3 stron obiegają empory wsparte na kolumnach. Empory znajdują się także nad lokalnościami bocznymi. Elewacje opracowane jednolicie, rozczłonkowane ramowymi podziałami oraz rytmem podwójnych okien - dolnych zamkniętych półkoliście i górnych kolistych. Wieża w 2 i 3 kondygnacji podzielona bogatą dekoracją blendową, zwieńczona attyką i murowaną iglicą. Wieńcząca wieżę iglica nawiązuje do kościoła lubskiego.

                   

ZABUDOWA FOLWARCZNA - pośród skupionej wokół dużego podwórza gospodarczego zabudowy znajdują się budynki o charakterze zabytkowym. Należą do nich dom mieszkalny nr 57 pochodzący z początku XIX w., murowany o wydłużonym kształcie, z dwuspadowym dachem. PARK - pozostałością założenia dworskiego jest park krajobrazowy (22 ha), założony w 2 połowie XIX w., z różnorodnym starodrzewiem.

ZABUDOWA MIESZKALNA - ponad 30 domów w Starosiedlu posiada wartości architektoniczne. Większość z nich powstała w okresie lat 1860-80 i około 1900 r. Starszymi bo, pochodzącymi z pierwszej połowy XIX w. są domy nr 11, 13, 13a, 17, 27, 33, 36, 37, 44, 66. Wszystkie są murowane, parterowe o dachach dwuspadowych i naczółkowych.

Trzy dęby szypułkowe w wieku 500-550 lat o obwodzie około 500 cm położone na terenie dawnego folwarku- pomniki przyrody nr 10, 11, i 23. Cmentarz czynny, stacja benzynowa, szlaki kajakowe, stanowiska archeologiczne, plac zabaw, straż pożarna, kaplica.

- Sieńsk - Folwark należący do majątku w Starosiedlu, początek XIX wieku.

wyk. Dorota Kasowska - K.

- Witaszkowo - Wieś ulicowo-placowa. Czas powstania XV wiek, zabudowa rozluźniona. W 1882 roku znaleziono tu bogaty skarb zawierający przedmioty ze złota pochodzenia scytyjskiego (złota rybka). Kościół filialny zbudowany w 1749 roku, odnowiony w 1904 roku, wzniesiony w konstrukcji szachulcowej, salowy, od strony prezbiterium zamknięty trójbocznie. Dach wielospadowy z sygnaturą po środku. We wnętrzu renesansowy ołtarz drewniany z 1596 roku.

        

- Kozów - ZESPÓŁ DWORSKI - obecnie w zarządzie Agencji Nieruchomości Rolnych, złożony z dworu, budynku mieszkalno-gospodarskiego, stajni i dwóch stodół. DWÓR - klasycystyczny, zbudowany w końcu XVIII wieku. Murowany, z cegły, piętrowy, założony na rzucie prostokąta, nakryty dachem mansandrowym. Na osi facjata zwieńczona trójkątnym przyczółkiem. Po przebudowie - budynek mieszkalny .
BUDYNEK MIESZKALNO - GOSPODARCZY - zbudowany równocześnie z dworem. Murowany, parterowy, założony na rzucie wydłużonego prostokąta, nakryty dachem naczółkowym z dymnikami. BUDYNKI GOSPODARCZE - stodoła szachulcowa, wzniesiona w 1789 roku, druga  stodoła  i   stajnia  zbudowane  na przełomie XVIII i XIX wieku, murowane. Wszystkie budynki parterowe o założeniu prostokątnym. Stanowiska archeologiczne.

  

- Luboszyce - PAŁAC - zbudowany w latach 1846-60. Neogotycki, murowany, piętrowy, założony na planie prostokąta, z płytkimi ryzalitami od strony płn. i pd., z wieżą od wsch. i werandą od zach. Pd. elewacja frontowa zaakcentowana na osi ryzalitem, przeprutym w parterze trzyarkadowym wejściem, zwieńczona schodkowym szczytem i sterczynami. Elewacja pn. rozczłonkowana ryzalitami na osiach bocznych. Wieża prostokątna, czterokondygnacyjna z tarasem, zwieńczona sterczynami w narożnikach. W sąsiedztwie pałacu znajduje się park krajobrazowy o powierzchni 3 ha z XVIII - XIX wieku. Dęby szypułkowe o obwodzie 315 - 470 cm, pomniki przyrody nr 528- 531.

  

CZWORAK - wzniesiony w XVIII - XIX wieku, murowany, parterowy, założony na planie wydłużonego prostokąta, nakryty wysokim dachem dwuspadowym.

STODOŁA - zbudowana na przełomie XVIII - XIX wieku o konstrukcji szachulcowej prostokątnej.
Cztery dęby szypułkowe o obwodzie od 300 do 475 cm położone w parku przypałacowym. Wieża obserwacyjna, stanowiska archeologiczne.

- Grabice - DWÓR - klasycystyczny, użytkowany po wojnie przez Państwowe Gospodarstwo Rolne, obecnie w rękach prywatnych. Zbudowany w końcu XVIII wieku. Murowany z cegły, prostokątny, parterowy z użytkowym poddaszem. Dach mansandrowy z szeroką nowszą facjatą.

- Sadzarzewice - Rzędówka, rozbudowa planu w XIX wieku- wielodrożnica. Pierwsza wzmianka 1301 rok. Zabudowa zwarta szczytowa i kalenicowa. Zapora wodna dla obrony Gubina przed powodzią.

  

- Polanowice - Pierwotny plan nieczytelny - XIII wiek, obecnie wielodrożnica. Zabudowa rozluźniona. Polanowice to historyczna NIEMCZA znana ze źródeł wczesnośredniowiecznych, wymieniona w dokumencie z 1 V 1000 roku jako nadanie klasztoru w Nienburgu, był tu gród i podgrodzie z targiem o dużym znaczeniu gospodarczym. Rozwijało się w Niemczy rzemiosło i handel. Powstanie korzystniej położonego Gubina spowodowało upadek Niemczy w końcu XII wieku. Zachowane jest grodzisko.

 

Dom nr 18. zbudowany na przełomie XVIII i XIX wieku, konstrukcji szachulcowej, parterowy, prostokątny, nakryty dachem dwuspadowy.

- Sękowice - KOŚCIÓŁ FILIALNY - zbudowany w drugiej połowie XVII wieku, szachulcowy, założony na rzucie ośmioboku, z prostokątną zakrystią od wsch., z kruchtą i wejściem do empory od południa. Dach ośmiospadowy z tamburem i latarnią. Wnętrze obiegają empory. Z wystroju zachowane renesansowe nagrobki oraz barokowy ołtarz.  Wieża mieszkalna, rycerska z XV wieku. Stacje benzynowe, szlaki kajakowe, przejście graniczne.